Τάξη μέσα από το Χάος: Πώς η σύγχρονη θεωρητική φυσική στηρίζει την αυτοοργάνωση (του Άρη Χατζηχρήστου)

Posted: 05/10/2009 by Γιάννης Χ. in Κείμενα θέσεων
Ετικέτες:

salvador-dali-clock 

Του Άρη Χατζηχρήστου, φοιτητή ΕΜΠ

 Είναι γνωστό ότι σε γενικές γραμμές η κοινωνιολογία και η πολιτική ακολουθούν (με μια χρονική καθυστέρηση) τις φιλοσοφικές αντιλήψεις που αναδύονται από τις λεγόμενες βασικές επιστήμες ή την τέχνη.

  Για παράδειγμα, η βιομηχανική επανάσταση με τα κάθετα μοντέλα διοίκησης, όπως και η ιεράρχηση των Σοβιέτ από το Λένιν, είναι παιδιά της φιλοσοφικής θεώρησης που επικράτησε μετά την κυριαρχία των θεωριών του Newton στην κλασική φυσική. Ο Newton πίστευε ότι, αν έχουμε ένα πολύπλοκο σύστημα (φυσικό ή κοινωνιολογικό δεν έχει σημασία) τότε μπορούμε χωρίς βλάβη να μελετήσουμε κάθε μέρος του ξεχωριστά και να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα για το αρχικό σύστημα, ουσιαστικά ξεχνώντας τις αλληλεπιδράσεις των μερών του, και να προβλέψουμε με ακρίβεια την συμπεριφορά του μέσα στον χρόνο. Σύμβολο αυτής της θεώρησης είναι το ρολόι, ένα σύστημα δηλαδή του οποίου τα μέρη μπορούν να μελετηθούν ανεξάρτητα. Με μια τέτοια αντίληψη, μια ομάδα (πεφωτισμένων) ηγετών μπορεί να παίρνει σωστές αποφάσεις για μια κοινωνία, αναλύοντας κάθε πρόβλημά της ξεχωριστά και προβλέποντας την συμπεριφορά της στο μέλλον.

Αυτό το φιλοσοφικό μοντέλο (γνωστό ως ντετερμινισμός) οδήγησε στην αλματώδη ανάπτυξη της τεχνολογίας τους προηγούμενους αιώνες, αλλά κατά τη διάρκεια του αιώνα που πέρασε υπέστη ολική κατάρρευση σε όλους τους τομείς (βλ. Πρόβλημα των Τριών Σωμάτων, θερμοδυναμική, Κβαντομηχανική, Μετεωρολογία, οικονομική συμπεριφορά). Ήδη από τη δεκαετία του ’70 έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μια νέα αντίληψη για την μελέτη κάθε συστήματος, η λεγόμενη Επιστήμη της Ολότητας, ευρύτερα γνωστή ως Θεωρία του Χάους. Σήμερα, αυτή η θεώρηση έχει αντικαταστήσει πλήρως και πολύ πετυχημένα το ντετερμινισμό σε σημαντικούς κλάδους των βασικών επιστημών, χωρίς να να χρειάζεται να καταφεύγει στο φιλοσοφικό καταφύγιο των επικριτών του ντετερμινισμού, τον αγνωστικισμό.

            Η θεωρία του χάους, λέει το εξής απλό: Η νέα τάξη, κάθε νέα τάξη, δεν παράγεται μέσα από την παλιά, αλλά από το χάος, από την πολυπλοκότητα. Βέβαια. όταν λέμε χάος, δεν εννοούμε (μόνο) φωτιές και οδοφράγματα, αλλά πολυπλοκότητα στον μηχανισμό του συστήματος. Αυτή είναι μάλιστα και η διαφορά ανάμεσα στα δύο πιο περίπλοκα συστήματα του σύμπαντος: τον ανθρώπινο εγκέφαλο και τον υπολογιστή. Ακόμα και αν ένας υπολογιστής ήταν το ίδιο πολύπλοκος με τον εγκέφαλο, δεν θα μπορούσε να σκέφτεται, να παίρνει αποφάσεις, γιατί ο μηχανισμός του είναι ντετερμινιστικός. Για τον υπολογιστή Α+Β=Γ πάντα. Αντίθετα, ο εγκέφαλος είναι εγγενώς χαοτικός. Οι συνάψεις μεταξύ των νευρώνων του αναπτύσσονται δυναμικά και χωρίς κάποια απλή τάξη. Κι όμως, κάθε φορά που χρειάζεται, από το χάος αυτό των αλληλεπιδράσεων αναδύεται μια καινούρια τάξη, με τη μορφή μιας νέας σκέψης. Αυτό δεν μπορεί να το καταφέρει ένας υπολογιστής. Μάλιστα, αν ο εγκέφαλος αποκτήσει, για κάποιο λόγο, μια εγγενή τάξη, τότε χάνει αυτομάτως την ικανότητα ν’ αποφασίζει. Αυτή η πάθηση μάλιστα είναι ο πολύ γνωστός αυτισμός.

            Αν το σύστημα λήψης αποφάσεων για την κοινωνία (πολίτευμα) είναι ιεραρχικό και ντετερμινιστικό, τότε δεν μπορεί να είναι λειτουργικό, ακριβώς όπως ένας υπολογιστής δεν μπορεί να παίρνει αποφάσεις αντί του ανθρώπου. Σε μια Βουλή λοιπόν, όπου 5-6 πολιτικές (ή και παραπάνω δεν έχει σημασία) συγκρούονται με προβλεπόμενο τρόπο, δεν θα προκύψει ποτέ μια νέα τάξη που να χωράει την κοινωνία. Το σύστημα αυτό είναι αυτιστικό!

Σ’ ένα μη ιεραρχικό μοντέλο άμεσης δημοκρατίας όμως, οι μετέχοντες στην εξουσία αλληλεπιδρούν τόσο πολύπλοκα, μακριά από κανόνες και πολιτικές, που το σύστημα δεν θυμίζει πλέον μηχανή, αλλά έναν ζωντανό οργανισμό. Έναν οργανισμό πιο πολύπλοκο από όλους τους πολίτες που τον αποτελούν μαζί, αφού δεν είναι πια ένα σύνολο ανθρώπων, αλλά ένα σύνολο ανθρώπων που αλληλεπιδρούν. Μόνο ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να παίρνει αποφάσεις που να είναι καινούριες και να χωράνε την κοινωνία, όντας δικές της αποφάσεις.

Στον 21ο αιώνα λοιπόν, στο δίλλημα αριστερά ή δεξιά, καπιταλισμός ή κρατισμός, η κοινωνία πρέπει ν’ απαντήσει: Τίποτα από τα δύο! Ούτε ιεραρχικές εταιρείες, ούτε κρατική γραφειοκρατία. Αυτοοργανωμένα δίκτυα ανθρώπων. Μέχρι σήμερα αυτό έμοιαζε αδύνατο, λόγω της απουσίας πετυχημένου αντιπαραδείγματος. Τώρα όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει. Αυτή τη στιγμή μάλιστα χρησιμοποιείτε το πιο τρανταχτό παράδειγμα αυτο-οργανωμένου, μη ιεραρχικού δικτύου: Το Internet!

                                         Η άμεση δημοκρατία και ο σοσιαλισμός λοιπόν μπορούν να αρχίσουν σήμερα!

 

Advertisements
Σχόλια
  1. Πολύ ενδιαφέρον το άρθρο πράγματι. Η θεωρία του χάους ανοίγει νέες μεγάλες προκλήσεις. Εγώ επίσης διακρίνω και την βαθύτατή συγγένεια της με τον διαλεκτικό υλισμό – μα είναι δυνατό να θεωρείται παιδί του φορμαλιστικού ντερεμινισμού ο διαλεκτικός υλισμός;
    Διακρίνω ορισμένα ασαφή συμπεράσματα στο άρθρο:
    «…Η νέα τάξη, κάθε νέα τάξη, δεν παράγεται μέσα από την παλιά, αλλά από το χάος, από την πολυπλοκότητα…» –
    Πώς αυτό συνδέεται με το πολιτικό συμπέρασμα; Θα έπρεπε να είναι αρκετά δύσκολο να συνδεθεί το επιστημονικό συμπέρασμα μιας μαθηματικής θεωρίας με την κοινωνική/ιστορική λειτουργία. Τι εννοείτε «από την παλιά τάξη;» Έχετε βρει κάποιο στοιχείο που να δείχνει πως οι σχέσεις ιδιοκτησίας που προέκυψαν από τη Γαλλική επανάσταση δεν σχετίζονται με τις πρότερες σχέσεις ιδιοκτησίας της φεουδαρχίας; Προφανώς και σχετίζονται – οι πρώτες για να διαμορφωθούν ανέτρεψαν τις δεύτερες – δεν υπήρχε χώρος και για τις δύο σε τελική ανάλυση. Υπάρχουν όμως πλούσια στοιχεία που να δείχνουν την άπειρη πολυπλοκότητα του ζητήματος της μετάβασης από τις φεουδαρχικές στις αστικές σχέσεις. Πολλά έχει γράψει για αυτό ο Μαρξ, ενώ στον Λένιν ανήκει η ρήση: «Η ιστορία γνωρίζει όλων των ειδών τους μετασχηματισμούς»…έτσι, η φεουδαρχική Ρωσία αναγκάστηκε πρώτη να ανατρέψει τις αστικές σχέσεις παρόλο που δεν είχε την υλική βάση για μια σοσιαλιστική οικονομία, η αυτοκρατορική Ιαπωνία ανέπτυξε έναν ισχυρότατο καπιταλισμό υπό τον έλεγχο της φεουδαρχικής τάξης, η σημερινή Κίνα αναπτύσει έναν πανίσχυρο κρατικό καπιταλισμό υπό τον έλεγχο της κομματικής γραφειοκρατίας του ΚΚ και πάει λέγοντας. Αλλά να τι γράφει ο Τρότσκι στα 1933 («Φιλοσοφία και σταλινική Γραφειοκρατία» : http://avgi.unweb.me/ArticleActionshow.action?articleID=483564) «Ο Μαρξισμός ξεπέρασε τη θεωρία των παραγόντων για να φτάσει στον ιστορικό μονισμό…»

    Τι θέλω να πω…ο διαλεκτικός υλισμός του Μαρξ ή του Λένιν δεν έχει καμία μα καμία σχέση με τη μέθοδο του Νιούτον. Τουναντίον. Ο Λένιν έχει γράψει το έργο «Υλισμός και εμπειριοκριτικισμός» ακριβώς για να καταδείξει την υπεροχή του διαλεκτικού υλισμού έναντι της μηχανιστικής σκέψης του θετικισμού.
    Πιστεύω πως οι αριστεροί δεν πρέπει να παρασυρόμαστε από διατυπώσεις επιστημόνων που έχουν άγνοια της μαρξιστικής θεωρίας (ή και προκατάληψης απέναντί της) και ισχυρίζονται ως μαρξιστικά, θεωρητικά σχήματα που είναι τελείως ξένα προς τον μαρξισμό.
    Θυμίζω πως η φιλοσοφική πηγή του Μαρξ ήταν ο διαλεκτικός ιδεαλισμός του Χέγκελ και οι αρχαίοι διαλεκτικοί φιλόσοφοι και όχι η υλιστική σκέψη της εποχής του που βασιζόταν στο θετικισμό (και επηρέασαν βαθύτατα τους αναρχικούς, βλ. π.χ. Μπακούνιν, Κροπότκιν κλπ).
    Στα links που επισυνάπτω υπάρχει σχετικό υλικό που αναλύει τη συγγένεια του διαλεκτικού υλισμού με τις σύγχρονες επιστημονικές θεωρίες και δη με τη θεωρία του χάους
    http://www.marxismos.com/content/view/146/56/
    http://www.marxist.com/rircontents.htm

    , αν και μπορεί κανείς να βρει αντίστοιχες απόψεις και αλλού, όπως π.χ. από τον Ε. Μπιτσάκη.
    Στο άρθρο υπάρχουν δε ορισμένες ιστορικές παρανοήσεις:
    Αναφέρεται σε «…ιεράρχηση των Σοβιέτ από το Λένιν…» – ιστορικά είναι ανακριβές. Ο Λένιν δεν ιεράρχησε τα σοβιέτ (γεννήθηκαν από το χάος – επανάσταση 1905) – και να ήθελε δε μπορούσε να το κάνει (κέρδισε την πλειοψηφία τους μέσα από τη σωστή πολιτική πλατφόρμα στο διάστημα Φεβρουάριος με Οκτώβριος 1917 – μέχρι τα τέλη του 1917 τα σοβιέτ είχαν πλειοψηφία μενσεβίκων και σοσιαλεπαναστατών, οι οποίοι μηχανιστικά τα υπέτασαν στην αστική Δούμα). Η ιστορική αλήθεια είναι επίσης πως τα σοβιέτ υποχώρησαν μέσα στη δίνη του εμφυλίου και υποτάχτηκαν στο κόμμα (που είχε αρχίσει τότε να γραφειοκρατικοποιείται – ΔΕΝ ΗΤΑΝ ανέκαθεν γραφεικρατικό!).
    Η σύγχυση μπολσεβικισμού και σταλινισμού αποτελεί τη βαθιά θεωρητική πληγή της σύγχρονης αριστεράς κατά τη γνώμη μου.

    Συντροφικά

    Άγγελος Ηρακλείδης

  2. Ο/Η Άρης Χατζηχρήστος, φοιτητής λέει:

    Ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο, δίνει την ευκαιρία για πολλή συζήτηση. Για μεγαλύτερη ευκολία θα αριθμήσω τις απαντήσεις στα αντίστοιχα ερωτήματα:

    1. «Είναι παιδί του ντετερμινισμού ο διαλεκτικός υλισμός;» Η διαλεκτική είναι μια μέθοδος που μελετά την αλλαγή ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μερών («η άρνηση της άρνησης» κλπ) οπότε η αλήθεια είναι ότι περιέχει μέσα της ένα κομμάτι από αντισυστημικότητα. Από την άλλη όμως, βασικό αξίωμα της διαλεκτικής είναι, αν δεν κάνω λάθος, αυτό της «δράσης-αντίδρασης». Κλασσικό ντετερμινιστικό σχήμα δηλαδή. Δεν είναι τυχαίο ότι όταν ο Rene Thom εξέδωσε την Θεωρία Καταστροφών (μια ημι-ντετερμινιστική θεωρία, αλλά πάντως τον πρώτο πυρήνα της νέας θεώρησης) το γαλλικό κομμουνιστικό κόμμα τον διέγραψε για «αντικομουνιστική προπαγάνδα». Επίσης, στην εισαγωγή της «Διαλεκτικής της Φύσης», ο Έγκελς αναφέρει την Θερμοδυναμική (επίσης «μαμά» της Θεωρίας του Χάους) ως κατασκεύασμα της αστικής τάξης κλπ…

    Μην παρεξηγηθώ: Κι εγώ ως αριστερός στρέφομαι (και) στον Μαρξ για έμπνευση, απλώς επι της διαδικασίας θεωρώ ότι μπορεί να επικαιροποιηθεί κι άλλο. Να λάβουμε δηλαδή υπόψη μας τα πορίσματα των θεωριών εκείνων της επιστήμης, οι οποίες μελετάνε την εξέλιξη ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ. Αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς τα εργαλεία της Θερμοδυναμικής και της Θεωρίας του Χάους. Εγώ κρατάω τη διαλεκτική (και σίγουρα κρατάω τον υλισμό), αλλά μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο.

    2.»Η νέα τάξη, κάθε νέα τάξη, δεν παράγεται μέσα από την παλιά, αλλά από το χάος, από την πολυπλοκότητα» Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν προκύπτει μια ποιοτικά καινούρια τάξη μέσα από κάποιον απλό μηχανισμό, αλλά από την απουσία του. Οι νέες ιδιοκτησιακές σχέσεις μετά την Γαλλική επανάσταση δεν προέκυψαν μετά από πρόταση του βασιλιά ή κάποιας επιτροπής, προέκυψαν ακριβώς από την Γαλλική επανάσταση, δηλαδή από μια χαοτική διαδικασία. Αυτό δεν έλεγε κι ο Μαρξ άλλωστε;

    3. Για τις εσωτερικές διατάξεις της Σοβιετικής κοινωνίας δεν γνωρίζω πολλά, το παραδέχομαι. Όταν έπεφτε ήμουν πολύ απορροφημένος με το να γεννιέμαι… Αυτό που ξέρω σίγουρα ήταν η ύπαρξη (τουλάχιστον επι Στάλιν και μετά) ενός αυστηρά ιεραρχικού μοντέλου λήψης αποφάσεων, στο οποίο όλα έπρεπε να περάσουν μέσω Μόσχας για να επιλυθούν. Αυτό είναι ένα κλασσικό ντετερμινιστικό μοντέλο και σ’ αυτόν τον «ιεραρχικό κρατισμό» άσκησα κριτική.

    Γνωρίζω ότι το κείμενό μου είναι πολύ μικρό και λακωνικό, επιφυλάσσομαι για ένα δεύτερο όταν μπορέσω.

    ΥΓ: Βιβλιογραφία: Προτείνω την ανάγνωση των εξής βιβλίων,που αποτελούν μια πολύ καλή εισαγωγή στο θέμα:
    «Τάξη μέσα από το Χάος», Ilya Prigogine (Κέδρος)
    «Ταραγμένος καθρέφτης», Briggs, Peat (Κάτοπτρο)
    «Τύχη και Χάος», D.Ruelle (Τραυλός)

  3. Ευχαριστώ πολύ για την απάντηση σύντροφε Άρη…δε νομίζω πως διαφωνούμε τελικά. Συγκεκριμένα:
    1. Ο διαλεκτικός υλισμός, όσο γνωρίζω, είναι «διαλεκτικά ντερμινιστικός», με την έννοια πως προσδιορίζει σχέσεις αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις υπό μελέτη μεταβαλλόμενες διαδικασίες.
    Συμφωνώ πως πρέπει να στραφούμε προς αυτές τις θεωρίες που αναφέρεις και νομίζω πως αυτό θα μας έκανε καλύτερους διαλεκτικούς υλιστές.
    Για τις διαγραφές των ΚΚ, ας μην ανοίξουμε το ζήτημα. Άπτεται της σταλινικής τους θεώρησης και όχι της διαλεκτικής…στο κόμμα του Λένιν για παράδειγμα τα ζητήματα λύνονταν με σκληρή αντιπαράθεση επιχειρημάτων και θεωρητική συζήτηση, όχι με διοικητικές μεθόδους.
    Για τη θέση του Ένγκελς απέναντι στη Θερμοδυναμική δεν είμαι γνώστης και δε θα σχολιάσω. Αν και η διατύπωση δε μου θυμίζει ιδιαίτερα Ένγκελς….αυτό δε σημαίνει πως δεν είχε και κακές στιγμές. Ρίξε μια ματιά στο βιβλίο που σου έστειλα και πες μου τη γνώμη σου.
    2. Ως προς αυτό συμφωνώ απόλυτα. Απλά με φοβίζουν λίγο οι αφηρημένες διατυπώσεις.
    3. Όταν κατέρρεε η ΕΣΣΔ (1992) ήμουν 11….έκτοτε άκουσα πάρα πολλές ερμηνείες για το γεγονός. Υπήρχε όμως μια πολιτική παράδοση που την είχε ερμηνεύσει πολύ πριν (’30s). Το συγκλονιστικό ήταν πως η παράδοση αυτή ήταν η ίδια που είχε οδηγήσει την επανάσταση στη νίκη – η παράδοση του μπολσεβικισμού (όχι του σταλινισμού). Γι αυτό επισύναψα το άρθρο του Τρότσκι – γιατί αυτή η παράδοση κυνηγήθηκε όσο τίποτα κατά την περίοδο του μεσοπολέμου τόσο από τη σταλινική γραφειοκρατία (ο ορισμός της άρνησης της διαλεκτικής) όσο και από τους αστούς – και λίγο πολύ κατάφερε να τη συντρίψει. Ενημερώνω πως τον αγώνα εναντίον του σταλινισμού τον ξεκίνησε πρώτος ο Λένιν τον τελευταίο χρόνο της ζωής του σε κοινό μπλοκ με τον Τρότσκι – όπως δείχνουν πλέον χωρίς αμφισβήτηση οι τελευταίες σύντομες επιστολές του (που είχαν αποσιωπηθεί).

    Ευχαριστώ πολύ για τη βιβλιογραφία

    Άγγελος Ηρακλείδης
    Απόφοιτος ΕΜΠ :-)

  4. Σημειώνω τον επίλογο από το κείμενο του Τρότσκι που επισύναψα πριν:

    «Ο Μαρξισμός δεν ισχυρίζεται ότι είναι απόλυτο σύστημα. Έχει συνείδηση της ιστορικής, μεταβατικής του σημασίας. Μόνο μια συνειδητή εφαρμογή της υλιστικής διαλεκτικής σε όλα τα πεδία της επιστήμης μπορεί και θα προετοιμάσει τα αναγκαία στοιχεία για τη διαλεκτική υπέρβαση του Μαρξισμού που, ταυτόχρονα, θα είναι και ο θρίαμβος του. Από το σπόρο του σιταριού φυτρώνει ένα κοτσάνι, που πάνω του φυτρώνει ένα νέο στάχυ, από το οποίο βγαίνει ο νέος σπόρος, με κόστος το θάνατο του αρχικού σπόρου.»

  5. Παρέλειψα τέλος να σημειώσω πως η μαρξιστική διαλεκτική ΔΕΝ έχει ως αξίωμα το σχήμα «Δράση – Αντίδραση».
    Οι τρεις βασικοί νόμοι της διαλεκτικής είναι:
    1) Η μετατροπή της ποσότητας σε ποιότητα και αντιστρόφως
    2) Η ενότητα και αλληλοδιείσδυση των αντιθέτων
    3) Η άρνηση της άρνησης, όπως σωστά επισήμανες.

    Μια εισαγωγή στην υλιστική διαλεκτική έχουμε στο site της «Μαρξιστικής Φωνής»:
    http://www.marxismos.com/content/view/480/29/
    http://www.marxismos.com/content/view/481/29/

  6. Ο/Η pantazis λέει:

    Αντιμεταφυσική

    Λέξεις και εικόνες. Δύναμη και κίνηση. Δράση και αντίδραση. Αλλαγή κατεύθυνσης και αδράνεια. Ισορροπία και ανατροπή. Φθορά και επαναφορά. Ενσωμάτωση και Εξέλιξη. Βιολογία και Κοσμολογία. Τύχη και κενά σημεία. Ρεαλισμός και ουτοπία.

    To παιχνίδι των λέξεων
    Οι έννοιες των λέξεων, των αφαιρέσεων, των ορισμών και των ιδεών, αλλάζουν στην πορεία του χρόνου, και αποκτούν αρνητικό ή θετικό πρόσημο, ανάλογα με τα συστήματα εντός των οποίων εκτυλίσσονται και τα υποκείμενα που τις ιδιοποιούνται. Η ιδιοποίηση του νοήματος των λέξεων και η αξίωση να αναγνωριστεί ως αντικειμενική, η υποκειμενική ερμηνεία του καθενός, φαίνεται ως νομοτελειακός καταναγκασμός. Η διαλεκτική ανασύνθεση όλων των διπολικών αντιθέσεων δεν είναι δυνατόν να υλοποιηθεί από κανένα υποκείμενο, αλλά επέρχεται ασυνείδητα, από την αντικειμενική ανακύκλωση των υποκειμενικών αξιώσεων. Η σχετικότητα είναι πλέον κατανοητή.
    Παράλληλα όμως η εξέλιξη δεν εκφράζεται ως διαπίστωση της σχετικότητας, αλλά ως ανάπτυξη των υποκειμενικών αξιώσεων και προσωρινών βεβαιοτήτων. Η εξέλιξη αυτή της γλώσσας φαίνεται πως καταγράφεται αντικειμενικά στην κοινή συλλογική μνήμη, ως ειδολογικό χαρακτηριστικό, εντός της μακραίωνης ιστορικότητας. Και η εξέλιξη αυτή έχει μικρή σχετικά ταχύτητα, σχετικά με άλλες ανάποδες εξελίξεις.

    Η βιολογία των οργανισμών
    Αφού μια από τις βιοτικές δομές, το νευρικό σύστημα με το εγκεφαλικό υποσύστημα, εξελίχθηκε έτσι, αναπτύχθηκε και η ανθρώπινη γλώσσα, και δημιούργησε την απαίτηση λογικών εξηγήσεων, σκοπού και αιτίας, ως αντανακλαστική λειτουργία του ζωτικού ενστίκτου. Αυτό που η γλώσσα διατυπώνει είναι αντίστοιχο με αυτό που διατυπώνει κάθε βιοτικό μικρομόριο: Την αξίωση της επιβίωσης, αποκλειστικά συναρτώμενη με την αξίωση της αυτοπραγμάτωσης εντός και επί των άλλων, ως όψεις της ίδιας πραγματικότητας. Και τη συσσώρευση της αξίωσης, η γλώσσα την ονόμασε ανάπτυξη, νοθεύοντας ιδιοτελώς την λέξη εξέλιξη με την λέξη ανάπτυξη, όπως κάθε βιομόριο. Οι ειδολογικές διαφορές είναι λεπτομέρειες.
    Αυτό που η ανθρώπινη γλώσσα εκφράζει ως ατομική ανωτερότητα επί των άλλων με συλλογική αλληλεγγύη, το σμήνος το εκφράζει με τη διασπορά και την ανακατεύθυνση με συλλογική αυτοδιάσωση απέναντι σε κάθε επίθεση. Αυτό το ραντάρ-σόναρ που η ανθρώπινη γλώσσα καταφέρνει με την επίλυση χιλιάδων εξισώσεων, το πετυχαίνει η νυχτερίδα με εντελώς διαφορετικές βιολειτουργίες. Το φαινόμενο χάος του ανθρώπινου εγκέφαλου, είναι παρόν στη βιολειτουργία κάθε βιοτικού μορίου και δεν είναι προνόμιο κανενός. Η διάκριση και η επιβίωση των ειδών επ άπειρο δεν είναι νομοτέλεια. Αντίθετα η μέχρι τώρα εξέλιξη περιλαμβάνει μια διαρκή τυχαιο-νομοτελειακή εξαφάνιση ή μετεξέλιξη των ειδών, με ανασύνθεση των βιοτικών και αβιοτικών στοιχείων. Κανείς άλλος εκτός από τον άνθρωπο δεν έχρισε τον άνθρωπο ως εξαίρεση.

    Το ανθρωπιστικό αξίωμα
    Το φαινόμενο ανθρωπιστικό αξίωμα χάνει τις ρίζες στη θεοποίηση των δεινών, κεραυνών, κατακλυσμών κ.λ.π. Έκτοτε εμφανίστηκαν και καλοί θεοί για ιδιωτικές και συλλογικές χρήσεις, αντιμαχόμενοι και συνασπιζόμενοι επ αλλήλων, όπως ακριβώς κάθε μόριο. Ο ένας καλός θεός, καθρέφτισε τον άνθρωπο ως κυρίαρχο του πλανήτη. Όμως αυτό δεν ήταν αρκετό. Έπρεπε να γίνει ανθρώπινος ο κόσμος όλος, και στο θρόνο ανέβηκε ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος, ως θεός, είπε να μην κρύβεται πίσω από το δάκτυλό του και ομολόγησε το αιώνιο και το άπειρο της αβύσσου. Αλλά και πάλι δεν το έβαλε κάτω. Ονόμασε τον κόσμο χάος και για να κυριαρχήσει επ αυτού, ονόμασε και τον εγκέφαλό του χάος. Εάν λοιπόν ο εγκέφαλός του είναι χάος, τότε ο άνθρωπος είναι στο ίδιο επίπεδο, απέναντι το χάος του κόσμου. Όλες οι θεωρήσεις του ανθρωπιστικού αξιώματος, ταυτίζουν την αλήθεια του κόσμου με την ανθρώπινη αλήθεια, ταυτίζουν το καλό με την αυτοεπιβεβαίωση και την αυτοπραγμάτωση.
    Ποια η διαφορά του χάους και του άπειρου ; Ποια η διαφορά του ανθρωπιστικού αξιώματος με τη δομή και λειτουργία κάθε βιοτικού και αβιοτικού μορίου ; Παράλληλοι κόσμοι, που συναντώνται στο χωροχρόνο. Όψεις της ίδιας πραγματικότητας, θολές εικόνες του ασαφούς πλέγματος των νομοτελειών, που ενυπάρχουν (Μπιτσάκης). Όλες οι διάλεκτοι της γλώσσας συγκοινωνούν αφού γεννιούνται από συγκοινωνούσα βιολογία.
    Η δυτική και ανατολική γλώσσα, πάντοτε εξέφραζαν διαφορές λεπτομερειών. Ο πανθεϊσμός, η εκχώρηση του εγώ στον αυτοκρατορικό κόσμο των ανατολικών, το ναιόχι των μεσανατολικών (Ραφαηλίδης) πάντα συνυπήρχαν με τον ψηφιακό δημοκρατικό επεκτατισμό των αρχαιοελλήνων, των λατίνων και των αγγλοσαξώνων, πηγαίνοντας δυτικά. Παρόντα όλα σε δύση και ανατολή. Δύση και ανατολή. Λέξεις που εντελώς αυθαίρετα προσδιορίζονται έτσι από τη λογική, για ιδιοτελείς λόγους. Ταυτόσημα χαρακτηριστικά της γλώσσας ήταν η γεφύρωση του εγώ με τους άλλους και η γεφύρωση κάθε διπόλου. Ταυτόχρονη ήταν η αναπαραγωγή του καταμερισμού, της ιεραρχίας, και της κυριαρχίας, παράλληλα με την αυτο-οργάνωση και τη δια-δικτύωση. Παράλληλες διεργασίες αύξησης της δομικής οργάνωσης, με ταυτόχρονη αύξηση της εντροπίας του χάους. Κοινοί τόποι κάθε ανθρώπινης γνώσης, συνασπιζόμενα βιομόρια επ αλλήλων.

    Η ένωση με τον κόσμο
    Τι θα επέφερε η κατάργηση του ανθρωπιστικού αξιώματος ; Τι θα επέφερε η ένωση με τον κόσμο ; (Αξελός) Όταν ένας αγωνιά να ενωθούμε με τον κόσμο (!), άλλος ξύνει τα φρύδια του και σκέφτεται το οκτάωρο και σοφά κάνει. Όταν ένας διερωτάται (!) ποιος κυβερνά αυτόν τον κόσμο, άλλος τον κοιτάζει σαν ούφο δείχνοντας την εξουσία και καλά κάνει. Κανείς δεν τολμά να εγγυηθεί πως η ένωση με τον κόσμο θα είναι επωφελής. Αντίθετα, φαίνεται σαν μία μαύρη τρύπα και σαν αμέτρητα μικρόβια. Και όταν κοιτάς την άβυσσο, η άβυσσος κοιτάει μέσα σου (Καστοριάδης). Ο κόσμος δεν φαίνεται σήμερα τόσο άμεσα εχθρικός, αλλά κάτι ίσως καλύτερο, ίσως χειρότερο. Φαίνεται αδιάφορος. Θερμός, ψυχρός, αδιάφορος. Ωστόσο τα διακοσμικά πειράματα επιχειρούνται από τον άνθρωπο, κινούμενα από τυχαιο-νομοτέλεια :
    Η αγωνία του ανθρώπου είναι πως θα επιτύχει την ειρήνη, τη στιγμή που η ζωή του φαίνεται καταδικασμένη να αμύνεται, να αντιτίθεται, να ενσωματώνει, να φαγοκυτώνει, κλπ. Η ανθρώπινη γλώσσα είναι ψηφιακή διπολική αναπαράσταση για έναν απλούστατο λόγο. Ότι ταυτίζει τη ζωή της με τη ζωή του εαυτού της. Μια απλή ταυτολογία, διπολικός καταναγκασμός, αμέτρητες διπολικές αντιθέσεις. Πηγή και γέννημα του χάους της βίας και αντιβίας. Για κανένα άτομο δεν υπάρχει καμία αλήθεια, όταν αυτό το άτομο δεν ζει. Και ο άνθρωπος κατάλαβε πως για να ξεφύγει από τον σφιχτό καταναγκασμό του κάθε διπόλου, θα έπρεπε να μιλά και τη γλώσσα και να συμβληθεί με τη γνώμη, όχι μόνο του κάθε ανθρώπου, αλλά και του κάθε ζωντανού, του κάθε βιοτικού, και κάθε αβιοτικού στοιχείου.

    Θρησκεία και επιστήμη
    Και εδώ βρίσκουν έδαφος και αναπτύσσονται οι κάθε είδους θρησκείες και οι κάθε είδους επιστήμες. Εδώ γεννήθηκε και η αριστερά και εντός αυτής της αγωνίας ανα-διατυπώθηκε και ο ανθρωπισμός και ο Μαρξισμός. Και η διαχείριση του ως άνω αδήριτου διπόλου ονομάστηκε διαλεκτική. Σε διάφορες φάσεις και εγχειρήματα φάνηκε σαν να υπάρχει κάποια κατανόηση της κοσμικής γλώσσας. Για παράδειγμα, η υπόθεση ότι η ζωή μας δεν αφορά τόσο το παρόν αλλά αφορά το πριν και το μετά, έχει διατυπωθεί και από θρησκείες και από επιστήμες – και λοιπόν ;.
    Σήμερα ήδη φαίνεται κοινότυπο για την επιστήμη να διατυπώσει εύκολα κατανοητές αποδείξεις : Τα υλικά που απαρτίζουν τον κάθε ένα από εμάς (χημικά στοιχεία, γονίδια, μικρόβια που συμβιούν, γνώσεις, αντιλήψεις, συνειδήσεις, όργανα και οργανίδια, νευρικό σύστημα, εγκεφαλικό υποσύστημα, συστήματα, υποδομές, υπερδομές κλπ), αφενός συμβιούν εσωτερικά, αφετέρου πριν από λίγο καιρό ήταν άλλου, και σε άλλη μορφή, βιοτική ή αβιοτική, και μετά από λίγο καιρό θα είναι αλλού.
    Αυτό όμως το παράθυρο της κοσμικής γνώσης, δεν στάθηκε ποτέ αρκετό για την ειρήνη, πάνω από τις ισχυρές ιδιοτελείς επιδιώξεις, πάνω από τους σκληρούς αγώνες κατανομής, πάνω από την πεισματική ανάγκη της αυτοπραγμάτωσης. (Κονδύλης).

    Η επαναδιατύπωση
    Το ανθρωπιστικό αξίωμα, ως επαναδιατύπωση του ανθρωπισμού, είναι επιβεβαιωμένος τρόπος επιβίωσης του είδους. Και μέχρι νεοτέρας καλεί μεταφυσική βοήθεια. Η εμπράγματη αποδόμηση της μεταφυσικής σε μικρότερα ανώδυνα παραμυθάκια, είναι μια διαρκής επανά-σταση και μετα-ρύθμιση, αλλά δεν είναι ευθεία, ούτε σπειροειδής, ούτε απλά σφαιρική. Και στη μετ-εξέλιξη του ανθρωπιστικού αξιώματος, και του ανθρώπινου είδους, είναι αισθητή η σημασία της υποχώρησης της θρησκείας προς την διαλεκτική δια-επιστήμη και εντός αυτής η συμβολή του Μαρξισμού, και ο πέρα από τον Μαρξ αριστερός διάλόγος.
    Η μετεξέλιξη ή εξαφάνιση του είδους φαίνεται ως νομοτελειακό δίπολο. Το ερώτημα είναι τι είδους μετεξέλιξη. Και στη διεργασία αυτή ενεδρεύουν οι μεταμφιέσεις της αγωνίας με την οδυνηρή μορφή του αντανακλαστικού ιδεοληπτικού φανατισμού. Και πάντα βοηθούν τα μικρά παραμυθάκια, τα τραγουδάκια, τα εργαλεία και τα βαμβάκια. Αυτά συνεχίζουν τη ζωή.
    Η μεταφυσική, κοινός τόπος κάθε γλώσσας, είναι και αυτή φυσική και βιολογική λειτουργία. Και η ορθή λογική είναι και αυτή μεταφυσική. Κάθε λογική πατά σε παραδοχές που ονομάζει σταθερά σημεία και διεκδικεί εξουσία που ονομάζει διέξοδο. Εκείνο που σώζει τη λογική είναι ένα δίκτυο από συνεχείς επαναπροσδιορισμούς, ένα δίκτυο από αμέτρητα εργαλειακά σημεία του αρχιμήδη, και όχι μόνο ένα. Ένα δίκτυο από χειροπιαστά παραδείγματα προσωρινών βεβαιοτήτων εντός της υλικής ζωής των πολλών ανθρώπων, δεδομένων των καταναγκασμών και των ασαφών νομοτελειών. Η ορθολογική μεταφυσική της υπερ-φυσικής, υπερ-ιστορικής, υπερ-χωροχρονικής αλήθειας, ισούται με τη σημειακή ανυπαρξία της αρχικής έκρηξης και της μαύρης τρύπας της γλώσσας. Όμως υπάρχουμε – και είμαστε ακόμα εδώ – ζωντανοί στη σκηνή.

    Εμείς και οι άλλοι
    Η ζωντανή κριτική της μεταφυσικής σκέψης σώζοι την ειρήνη. Κριτική, αναδόμηση, ανακατεύθυνση. Τα βιβλία, οι συγγραφείς και τα λόγια είναι άπειρο και χάος. Δεν είναι προσωπικό το θέμα και η χρήση ονομάτων είναι συμπτωματική. Αν πέσει κανείς με τα μούτρα, θα θολώσει τόσο, ώσπου δε μένει ζωτική ενέργεια.
    Αλλά χρειάζεται και το διάβασμα, γέφυρα με αυτό που έχουν κι αυτό που δεν έχουν οι περιπλανώμενοι φτωχοί, κι όλοι της γης οι πληγωμένοι. Πάντα κάποιοι άλλοι μπορούν αυτό που δεν μπορούμε και έχουν αυτό που δεν έχουμε. Και η αναζήτηση της γλώσσας είναι η αναζήτηση των άλλων.

  7. Ο/Η Efkleas λέει:

    Για όσους θα ήθελαν να διαβάσουν πως η θεωρία του Χάους επηρεάζει τις πολεμικές επιχειρήσεις και γενικά όποιος μετέχει στην διαδικασία λήψης απόφασης μπορεί να διαβάσει και το βιβλίο του υποφαινόμενου με τίτλο «Η ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ, ΤΟ ΧΑΟΣ ΚΑΙ Η ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ» βιβλιοπωλείο ΕΣΤΙΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s