Έφυγε ο Χάουαρντ Ζιν

Posted: 28/01/2010 by Γιάννης Χ. in Διεθνές κίνημα
Ετικέτες:

Ο Χάουαρντ Ζιν, o Αμερικανός ακαδημαϊκός του οποίου η εναλλακτική ιστορία για τις Ηνωμένες Πολιτείες διαβάστηκε από εκατομμύρια ανθρώπους, απεβίωσε την Τετάρτη, σε ηλικία 87 ετών. Ο θάνατος του Ζιν επιβεβαιώθηκε από τον Δικτυακό τόπο www.howardzinn.org. Η εφημερίδα The Boston Globe ανέφερε ότι υπέστη καρδιακή προσβολή ενώ ταξίδευε προς τη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια.

Γνωστός ακτιβιστής κατά του πολέμου στο Βιετνάμ και παθιασμένος υποστηρικτής των κινημάτων των Αφροαμερικανών για πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ, ο Ζιν βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της κοινωνικής αναταραχής στη χώρα του από την δεκαετία του ’50 ώς τα τέλη της δεκαετίας του ’70. Έγινε ευρύτερα γνωστός για το βιβλίο του A People’s History of the United States (Harper & Row, 1980· στα Ελληνικά: Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών, μετάφραση Θεόδωρου Καλύβα, Αιώρα, Αθήνα 2008), που πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα.

Ο Ζιν ανέτρεψε όλα τα στερεότυπα της επίσημης ιστοριογραφίας, τοποθετώντας στη θέση των κεντρικών ηρώων της ιστορίας των ΗΠΑ όχι τους «ιδρυτές» της, αλλά τους πρώτους συνδικαλιστές, τις φεμινίστριες και τους μαχητές για διάφορους σκοπούς.

«Τα γραπτά του άλλαξαν τη συνείδηση μιας γενιάς, βοήθησαν να ανοίξουν νέοι δρόμοι προς την κατανόηση και την κρίσιμη σημασία της για τις ζωές μας» είχε γράψει για τον Ζιν ο Νόαμ Τσόμσκι. Χαρακτηριστικά o Ζιν είχε δηλώσει στην τελευταία επίσκεψή του στην Ελλάδα το 2008:

«Ο KAΠITAΛIΣMOΣ, όπως εκπροσωπείται από τις ΗΠΑ, είναι ακόμη ένα άρρωστο σύστημα, εξαιρετικά σπάταλο, που πολώνει τον πλούτο οδηγώντας στον ιμπεριαλισμό και τον πόλεμο. Επειδή η Σοβιετική Eνωση κατέρρευσε πολλοί υπέθεσαν ότι οι μαρξιστικές ιδέες είναι νεκρές. Οι αναλύσεις όμως του Μαρξ αφορούν τον καπιταλισμό των ημερών μας. Η έμφασή του στον ταξικό αγώνα ως υπόβαθρο των πολιτικών συγκρούσεων είναι εξαιρετικά επίκαιρη, όπως και η πίστη του ότι ο καπιταλισμός δεν εκμεταλλεύεται μόνον τους εργαζομένους αλλά κάνει τους πλούσιους πλουσιότερους…»

Ο  Χάουαρντ Ζιν, ο «άνθρωπος που άλλαξε τη συνείδηση μιας γενιάς», σύμφωνα με τον Νόαμ Τσόμσκι, έφηβος ακόμη «ρουφούσε» το «Μανιφέστο» του Καρλ Μαρξ. Δεν είναι να απορεί κανείς που οι μαρξιστικές θεωρίες τον σημάδεψαν ανεξίτηλα και αποτυπώνονται στα καίρια άρθρα που συνυπογράφει με τον Τσόμσκι για τη διεθνή πολιτική κατάσταση. Η μαρξιστική θεώρηση διαπερνά και το magnus opum του, την «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών». «Εάν ο Μαρξ ζούσε σήμερα κατ’ αρχάς θ’ αναγνώριζε ότι ο καπιταλισμός παρέμεινε ζωντανός πολύ περισσότερο απ’ όσο είχε φανταστεί και ότι οι προηγμένες βιομηχανικές χώρες μπόρεσαν ν’ αποπλανήσουν την εργατική τάξη με μεταρρυθμίσεις διατηρώντας την καπιταλιστική οικονομία», έχει δηλώσει.

Το ελληνικό κοινό έχει γνωρίσει τον Ζιν ως θεατρικό συγγραφέα από τον εκπληκτικό μονόλογο «Ο Μαρξ στο Σόχο», που ταυτίστηκε με τον Αγγελο Αντωνόπουλο στο θέατρο. Στο έργο, ο Ζιν φέρνει σε πρώτο πρόσωπο απέναντι απ’ τον θεατή τον Μαρξ να αναλύει με καθαρότητα, μέσα από τη θεατρική σύμβαση, τις βασικές γραμμές της ιδεολογίας του (το κείμενο κυκλοφορεί σε μετάφραση Αρη Λασκαράτου, από την «Αιώρα»).

Ο ψηλός, ασπρομάλλης καθηγητής είχε συνεργαστεί με αρκετές διασημότητες, όπως τον ηθοποιό Ματ Ντέιμον, το σκηνοθέτη Όλιβερ Στόουν, τον τραγουδιστή της ροκ Μπρους Σπρίνγκστιν και τον Μπομπ Ντίλαν.

Ο Ζιν γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη, δούλεψε ως εργάτης σε ναυπηγείο και υπηρέτησε ως βομβαρδιστής στην αμερικανική πολεμική αεροπορία στην διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, πριν πάει στο κολέγιο και πάρει το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια..

Δίδαξε στο Σπέλμαν, ένα κολέγιο με φοιτήτριες κυρίως νεαρές μαύρες στην Ατλάντα της Τζόρτζια, και κατόπιν στο Πανεπιστήμιο της Βοστόνης, όπου απέκτησε ακόμα μεγαλύτερη φήμη, πρωταγωνιστώντας σε πολλές απεργίες και αντιπολεμικές κινητοποιήσεις.

Στην αυτοβιογραφία του (You Can’t Be Neutral on a Moving Train, Beacon Press, Βοστόνη 2002), ο Ζιν σημείωνε ότι η αντικειμενικότητα ουδέποτε υπήρξε στόχος στα μαθήματα που παρέδιδε. «Ήθελα οι φοιτητές να φεύγουν από την τάξη όχι απλά καλύτερα πληροφορημένοι, αλλά προετοιμασμένοι να παρατήσουν την ασφάλεια της σιωπής, πιο έτοιμοι να μιλήσουν, να δράσουν ενάντια στην αδικία όπου την έβλεπαν. Αυτή, φυσικά, ήταν μια συνταγή για φασαρίες» έλεγε.

Το Βιογραφικό του Ζινν και το σενάριο της πρώτης πράξης του θεατρικού του έργου «Ο Μάρξ στο Σόχο» στο http://www.peri-grafis.com/ergo.php?id=1168

Σχόλια
  1. Ο/Η Γιώργος Σμυρνής λέει:

    Ίσως θα ήταν σκόπιμο να αναφέρουμε και άλλα πολλά αποσπάσματα από τα γραπτά αυτού του μεγάλου αριστερού διανοητή, αλλά θα περιοριστώ σε λίγες λέξεις από την τελευταία σελίδα του επίλογου του «μεγάλου βιβλίου» του:

    «Υπάρχει όμως και κάτι ακόμα (που δεν μας αφήνουν να το γευθούμε, ώστε να παραμένουμε τρομοκρατημένοι και χωρίς ελπίδα):
    Ο ΖΩΗΡΟΣ ΗΧΟΣ ΤΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΠΟΥ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΥΠΟΤΑΓΗ»
    ………..
    «Σκέφτομαι τους στίχους του ποιητή Σέλεϊ, τους οποίους απάγγειλαν μεταξύ τους γυναίκες που εργάζονταν σε εργοστάσια κατασκευής ενδυμάτων στη Νέα Υόρκη, στις αρχές του 20ου αιώνα.
    Σηκωθείτε, σαν τα λιοντάρια, από τον λήθαργο
    Σε ακατάβλητες ορδές
    Τινάξτε από πάνω σας τις αλυσίδες
    σαν να ΄τανε δροσιά του πρωινού
    Είστε πολλοί και κείνοι λίγοι! »

    > Σκέφτομαι, πόσες πολλές εφαρμογές μπορεί να έχει ο τελευταίος στίχος.
    Ακόμη και για μικρότερες ομάδες, όπως αυτή του Συριζα : είμαστε τόσοι πολλοί αυτοί που θέλουμε τον Συριζα των μελών από τα κάτω και κείνοι (οι υποκριτές και οι εξουσιαστές) τόσοι λίγοι, ώστε είναι κρίμα να τους αφήνουμε να μας διαφεντεύουν.
    Και να επανέλθω πάλι στα λόγια του Χ. Ζινν : » είναι ένας αγώνας στον οποίο ο καθένας μας μπορεί να επιλέξει αν θα συμμετάσχει ή απλώς θα παρακολουθήσει….η επιλογή που θα κάνουμε, θα έχει αντίκτυπο στην έκβαση του».

    > Σκέφτομαι τις εργάτριες που απήγγειλαν στίχους του Σέλεϊ. Και η ελληνική αριστερά έχει αφήσει τους εργαζόμενους και την νεολαία μας να τραγουδούν Ρουβά και τα άλλα κατακάθια.

    >Σκέφτομαι τέλος, το πόσο εύκολο είναι να μιλήσει η αριστερά με μια γλώσσα εύκολη και ουσιαστική, εύληπτη από τον καθένα. Κι όμως υπάρχει θα έλεγα ένας ιδιότυπος διαγωνισμός για το ποιος θα μιλήσει πιο πολύπλοκα και ακαταλαβίστικα για να επιδείξει τάχα το βάθος(;) της σκέψης(;) του.
    Θλίψη, μόνον θλίψη, αλλά και αγανάκτηση!

  2. Ο/Η Vagelio Sot λέει:

    Aπό την εισαγωγή του έργου : Ο Μαρξ στο Σόχο (1999), Μτφ. Άρης Λασκαράτος, Εκδόσεις ΑΙΩΡΑ

    «Διάβασα για πρώτη φορά το Μανιφέστο όταν ήμουν δεκαεφτά χρονών. Πρέπει να μου το είχε δώσει κάποιος από τους νεαρούς κομμουνιστές που ζούσαν στην εργατική γειτονιά μου. Το βιβλίο αυτό είχε βαθιά επίδραση πάνω μου, γιατί έμοιαζε να εξηγεί όλα όσα συνέβαιναν στη ζωή μου και στη ζωή των γονιών μου, αλλά και τις συνθήκες που επικρατούσαν γενικά στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1939.

    Έβλεπα τον πατέρα μου, Εβραίο μετανάστη από την Αυστρία με απολυτήριο τετάρτης δημοτικού, να δουλεύει πολύ σκληρά. Κι όμως, μετά βίας κατάφερνε να συντηρεί τη γυναίκα του και τα τέσσερα παιδιά του. Έβλεπα τη μητέρα μου να δουλεύει μέρα-νύχτα για να έχουμε φαΐ να φάμε και ρούχα να ντυθούμε, και για να μπορεί να μας φροντίζει όταν αρρωσταίναμε. Η ζωή τους ήταν ένας καθημερινός αγώνας επιβίωσης. Ήξερα επίσης ότι στην ίδια χώρα υπήρχαν άλλοι άνθρωποι που ήταν υπερβολικοί πλούσιοι χωρίς να δουλεύουν τόσο σκληρά όσο οι γονείς μου. Το σύστημα δεν ήταν δίκαιο.

    Ολόγυρά μου, εκείνη την εποχή της οικονομικής ύφεσης ζούσαν άνθρωποι σε πολύ δύσκολες συνθήκες, χωρίς να είναι οι ίδιοι υπεύθυνοι για την κατάστασή τους. Όταν δεν είχαν αρκετά χρήματα για να πληρώσουν το νοίκι, οι ιδιοκτήτες τούς πετούσαν τα πράγματα στο δρόμο έχοντας πάντα το νόμο με το μέρος τους. Από τις εφημερίδες μάθαινα ότι αυτό συνέβαινε σ’ ολόκληρη τη χώρα.

    Διάβαζα πολύ. Δεκατριών χρονών είχα ήδη διαβάσει πολλές από τις ιστορίες του Ντίκενς, οι οποίες ξύπνησαν μέσα μου την αποστροφή για την αδικία και τη συμπόνια για εκείνους που τους εκμεταλλεύονταν οι εργοδότες τους και η νομοθεσία της χώρας. Το 1939, όταν διάβασα Τα σταφύλια της οργής του Τζον Στάινμπεκ, η αποστροφή επανήλθε, αυτή τη φορά κατά των πλουσίων και των ισχυρών της χώρας.

    Στο Μανιφέστο ο Μαρξ και ο Ένγκελς (ο Μαρξ ήταν τριάντα χρονών, ο Ένγκελς είκοσι οχτώ και ο Ένγκελς είπε αργότερα ότι ο Μαρξ ήταν ο βασικός συγγραφέας του) περιέγρφαν αυτά που ζούσα, αυτά που διάβαζα, τα οποία όπως είμαι σε θέση να γνωρίζω, δεν ίσχυαν μόνο στην Αγγλία του δέκατου ένατου αιώνα και στην Αμερική την εποχή της οικονομικής ύφεσης· αυτή είναι η πραγματικότητα του καπιταλιστικού συστήματος. Και αυτό το σύστημα, αν και βαθιά ριζωμένο στο σύγχρονο κόσμο, δεν ήταν αιώνιο. Είχε εμφανιστεί σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή και μια μέρα θα αποχωρούσε από το προσκήνιο, για να αντικατασταθεί απόένα σοσιαλιστικό σύστημα. Ήταν μια σκέψη που με ενέπνεε.

    «Η ιστορία της κοινωνίας είναι η ιστορία των ταξικών αγώνων», διακήρυσσαν στις εισαγωγικές σελίδες του Μανιφέστου. Έτσι, η αντιπαράθεση ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς δεν αφορούσε τα άτομα αλλά τις τάξεις. Το γεγονός αυτό έδινε στη μεταξύ τους αντιπαράθεση μνημειώδεις διαστάσεις. Και έδειχνε ότι οι εργαζόμενοι, οι φτωχοί, είχαν κάτι κοινό που τους συνέδεε στον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη: όλοι ανήκαν στην εργατική τάξη.

    Και ποιος ήταν ο ρόλος της κυβέρνησης σ’ εκείνη την ταξική πάλη;
    «Κοινωνική δικαιοσύνη για όλους» ήταν χαραγμένο στην πρόσοψη αρκετών δημοσίων κτιρίων. Αλλά ο Μαρξ και ο Ένγκελς έγραψαν στο Μανιφέστο: «Η σύγχρονη κρατική εξουσία είναι απλώς μια επιτροπή που διαχειρίζεται τις υποθέσεις της αστικής τάξης». Παρουσίαζαν μια εντυπωσιακή ιδέα: ότι ο κυβερνητικός μηχανισμός δεν ήταν ουδέτερος, ότι όσο κι αν προσπαθούσε να το κρύψει, υπηρετούσε τα συμφέροντα της αστικής τάξης.

    Στα δεκαεφτά μου είδα ξαφνικά την εφαρμογή αυτής της ιδέας στην πράξη, όταν οι κομμουνιστές φίλοι μου με πήραν μαζί τους σε μια διαδήλωση στην Τάιμς Σκουέρ. Εκατοντάδες άνθρωποι ξεδίπλωσαν πανό που δήλωναν την αντίθεσή τους στον πόλεμο, την αντίθεσή τους στο φασισμό, κι έκαναν ειρηνική πορεία. Άκουσα σειρήνες. Έφιπποι αστυνομικοί επιτέθηκαν στο πλήθος. Έπεσα αναίσθητος από τα χτυπήματα ενός αστυνομικού με πολιτικά. Όταν συνήλθα, και καθώς το μυαλό καθάριζε, μια ανησυχητική σκέψη μού καρφώθηκε στο μυαλό : ότι η αστυνομία και κράτος ήταν στην υπηρεσία του κεφαλαίου. Η ελευθερία του λόγου και η ελευθερία του συνέρχεσθαι ήταν τελικά συνάρτηση της κοινωνικής τάξης.

    Όταν στα δεκαοχτώ μου πήγα να δουλέψω σ’ ένα ναυπηγείο στο Μπρούκλιν ως μαθητευόμενος καραβομαραγκός (η δουλειά μας ήταν να στερεώνουμε και να συγκολλούμε τις μεταλλικές πλάκες της θωράκισης των πολεμικών πλοίων), είχα ήδη αναπτύξει «ταξική συνείδηση». […]»

  3. Ο/Η ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ λέει:

    συμπλήρωση στο πρώτο σχόλιο του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΜΥΡΝΗ:
    Κρίσιμη η παρατήρηση για την ουσιαστική απουσία της ΑΡΙΣΤΕΡΆς απο τον χώρο του πολιτισμού…Πολιτικοποιήθηκα στη δεκαετία του 70 -και αυτό οφειλόταν και στα τραγούδια των ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΥ, ΛΕΟΝΤΗ, …Την ποίηση του ΡΙΤΣΟΥ,…ΝΟΜΊΖΩ ΟΜΩΣ ΟΤΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ ΕΞΗΝΤΑ ΚΑΙ Ο ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ ΗΤΑΝ Ο ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΣ ΑΡΙΣΤΕΡΟΣ -ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ -ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΩΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΩΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΗΓΕΤΗΣ (ΒΛΕΠΕ ΛΑΜΠΡΑΚΗΔΕΣ…)…οι ΦΛΩΡΑΚΗΣ-ΚΥΡΚΟΣ και νεότεροι ηγέτες μάλλον ηταν απλώς «διαχειριστές» της παλιότερης κληρονομιάς της ΑΡΙΣΤΕΡΆς ( αλλοι καλοί και αλλοι μέτριοι-αλλα διαχειριστές και οχι δημιουργοί…).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s