Ο μεγάλος αντιπερισπασμός της Λιβύης, του Immanuel Wallerstein

Posted: 06/04/2011 by ΔΟ in Διεθνές κίνημα, Κόσμος

( από Fernand Braudel Center, Binghamton University μετάφραση: Χ.Πασαντωνοπούλου )


Σχόλιο Νο. 302, 1 Απριλίου 2011

Ολόκληρη η σύγκρουση του τελευταίου μήνα στη Λιβύη – ο εμφύλιος πόλεμος στη Λιβύη, η ενορχηστρωμένη από τις ΗΠΑ στρατιωτική επέμβαση εναντίον του Καντάφι- δεν αφορά ούτε σε ανθρωπιστική επέμβαση ούτε στην άμεση προμήθεια του παγκόσμιου πετρελαίου. Είναι στην πραγματικότητα ένας μεγάλος αντιπερισπασμός –ένας σκόπιμος αντιπερισπασμός- από την πρωτεύουσα πολιτική μάχη στον Αραβικό κόσμο. Υπάρχει ένα πράγμα για το οποίο ο Καντάφι και οι Δυτικοί ηγέτες όλων των πολιτικών πεποιθήσεων είναι σε απόλυτη συμφωνία. Όλοι θέλουν να καθυστερήσουν, να καναλιζάρουν, να εξουδετερώσουν, να περιορίσουν τη δεύτερη Αραβική εξέγερση και να την εμποδίσουν να αλλάξει τις βασικές πολιτικές πραγματικότητες του Αραβικού κόσμου και το ρόλο του στη γεωπολιτική του παγκόσμιου συστήματος.

Για να γίνει αυτό κατανοητό, πρέπει να παρακολουθήσουμε τι συνέβη με χρονολογική σειρά. Παρόλο που οι πολιτικές αντιπαραθέσεις σε διάφορα Αραβικά κράτη και οι προσπάθειες διαφόρων εξωτερικών δυνάμεων να υποστηρίξουν το ένα ή το άλλο στοιχείο μέσα σε διάφορα κράτη είναι μια σταθερά εδώ και πολύ καιρό, η αυτοκτονία του Mohamed Bouazizi στις 17 Δεκέμβρη 2010 ξεκίνησε μια πολύ διαφορετική διαδικασία.
Ήταν, κατά τη γνώμη μου, η συνέχεια του πνεύματος της παγκόσμιας επανάστασης του 1968.Το 1968, όπως και τους τελευταίους μερικούς μήνες στον Αραβικό κόσμο, η ομάδα που είχε το κουράγιο και τη θέληση να ξεκινήσει τη διαμαρτυρία εναντίον των θεσμοθετημένων αρχών ήταν οι νέοι. Κινητοποιήθηκαν από πολλά: την αυθαιρεσία και τη σκληρότητα και τη διαφθορά αυτών που έχουν εξουσία, τη δική τους επιδεινούμενη οικονομική κατάσταση, και πάνω από όλα την επιμονή τους στο ηθικό και πολιτικό τους δικαίωμα να έχουν ένα μείζονα ρόλο στον καθορισμό της δικής τους πολιτικής και πολιτιστικής μοίρας. Επίσης διαμαρτύρονταν εναντίον όλης της δομής του παγκόσμιου συστήματος και εναντίον των τρόπων με τους οποίους οι ηγέτες τους έχουν υποκύψει στις πιέσεις εξωτερικών δυνάμεων.
Αυτοί οι νέοι δεν ήταν οργανωμένοι, τουλάχιστον στην αρχή. Και δεν είχαν πάντα πλήρη γνώση του πολιτικού σκηνικού. Αλλά υπήρξαν γενναίοι. Και, όπως και το 1968, οι πράξεις τους ήταν μεταδοτικές. Πολύ σύντομα, κυριολεκτικά σε κάθε Αραβικό κράτος, χωρίς διάκριση σχετικά με την εξωτερική του πολιτική, απείλησαν την καθεστηκυία τάξη. Όταν έδειξαν τη δύναμή τους στην Αίγυπτο, ακόμη το κράτος κλειδί για τον Αραβικό κόσμο, όλοι άρχισαν να τους παίρνουν στα σοβαρά. Υπάρχουν δύο τρόποι να πάρει κανείς μια τέτοια εξέγερση στα σοβαρά. Ο ένας είναι να ενωθεί μαζί της και με αυτό τον τρόπο να προσπαθήσει να την ελέγξει. Και ο άλλος είναι να πάρει δυναμικά μέτρα για να την καταπνίξει. Και οι δύο τρόποι δοκιμάστηκαν.
Υπήρχαν τρείς ομάδες που ενώθηκαν με την εξέγερση, όπως υποδεικνύει ο Σαμίρ Αμίν στην ανάλυσή του για την Αίγυπτο: η παραδοσιακή και αναγεννημένη αριστερά, οι επαγγελματίες της μεσαίας τάξης, και οι ισλαμιστές. Η δύναμη και ο χαρακτήρας των ομάδων αυτών ποικίλει στις διάφορες Αραβικές χώρες. Ο Αμίν είδε τους αριστερούς και τους επαγγελματίες της μεσαίας τάξης (στο βαθμό που ήταν εθνικιστές και όχι διεθνιστές νεοφιλελεύθεροι) ως θετικά στοιχεία και τους ισλαμιστές, που τελευταίοι ακολούθησαν το ρεύμα, ως αρνητικά στοιχεία. Και επίσης υπάρχει ο στρατός, πάντα ο προμαχώνας της τάξης, που ενώθηκε με την Αιγυπτιακή εξέγερση αργά, ακριβώς για να περιορίσει την επίδρασή της.
Έτσι, όταν ξεκίνησε η εξέγερση στη Λιβύη, ήταν το άμεσο αποτέλεσμα την επιτυχίας των ξεσηκωμών στις δύο γειτονικές χώρες, την Τυνησία και την Αίγυπτο. Ο Καντάφι είναι ένας ιδιαίτερα σκληρός ηγέτης και έχει κάνει τρομακτικές δηλώσεις για το τι θα έκανε στους προδότες. Εάν, πολύ σύντομα, υπήρχαν δυνατές φωνές στη Γαλλία, στη Μεγάλη Βρετανία, και στις ΗΠΑ υπέρ της στρατιωτικής επέμβασης, αυτές πολύ λίγο εδράζονταν στο ότι ο Καντάφι ήταν ένα αντιιμπεριαλιστικό αγκάθι στο πλευρό τους. Πουλούσε το πετρέλαιό του πρόθυμα στη Δύση και καυχιόταν για το γεγονός ότι βοήθησε την Ιταλία να αναχαιτίσει την πλημμυρίδα της παράνομης μετανάστευσης. Προσέφερε προσοδοφόρους διακανονισμούς για τις επιχειρήσεις της Δύσης.
Το στρατόπεδο υπέρ της επέμβασης αποτελείτο από δύο συστατικά μέρη: εκείνους για τους οποίους κάθε μια και όλες οι στρατιωτικές επεμβάσεις της Δύσης είναι ακαταμάχητες και εκείνους οι οποίοι επιχειρηματολογούσαν υπέρ της ανθρωπιστικής επέμβασης. Είχαν μεγάλη αντίδραση στις ΗΠΑ από το στρατό, που θεώρησε ότι ένας πόλεμος στη Λιβύη είναι αδύνατον να έχει αίσια έκβαση και είναι μια τεράστια στρατιωτική επιβάρυνση για τις ΗΠΑ. Οι τελευταίοι φαινόταν να υπερισχύουν όταν ξαφνικά η απόφαση του Αραβικού Συνδέσμου άλλαξε την ισορροπία δυνάμεων.
Πώς συνέβη αυτό; Η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας εργάστηκε πολύ σκληρά και αποτελεσματικά για να καταφέρει να περάσει μια απόφαση που να εγκρίνει την εγκαθίδρυση μια ζώνης απαγόρευσης πτήσεων. Για να πετύχουν ομοφωνία ανάμεσα στα Αραβικά κράτη, οι Σαουδάραβες έκαναν δύο παραχωρήσεις. Ζητούσαν μόνο μία ζώνη απαγόρευσης πτήσεων και μια δεύτερη απόφαση υιοθετήθηκε στην οποία αντιτίθονταν στην εισβολή Δυτικών επίγειων δυνάμεων.
Τι οδήγησε τους Σαουδάραβες να το προωθήσουν αυτό; Τηλεφώνησε κάποιος από τις ΗΠΑ σε κάποιον από στη Σαουδική Αραβία και το ζήτησε; Νομίζω ότι συνέβη εντελώς το αντίθετο. Αυτή είναι μια στιγμή κατά την οποία οι Σαουδάραβες προσπάθησαν να επηρεάσουν την πολιτική των ΗΠΑ παρά το ανάποδο. Και δούλεψε. Έγειρε την πλάστιγγα.
Αυτό που ήθελαν οι Σαουδάραβες, και αυτό που πήραν, ήταν ένας μεγάλος αντιπερισπασμός από αυτό που θεωρούσαν ότι είναι το πιο επείγον και από αυτό που έκαναν- μια καταστολή της Αραβικής εξέγερσης, καθώς αυτή επηρέαζε πρώτα από όλους την ίδια τη Σαουδική Αραβία, μετά τα κράτη του Κόλπου, και ύστερα τον υπόλοιπο Αραβικό κόσμο.
Όπως και το 1968, αυτού του είδους η αντι-εξουσιαστική εξέγερση δημιουργεί περίεργους διαχωρισμούς στις χώρες που επηρεάζει και δημιουργεί απρόσμενες συμμαχίες. Η έκκληση για ανθρωπιστική επέμβαση είναι ιδιαίτερα διχαστική. Το πρόβλημα που εγώ έχω με την ανθρωπιστική παρέμβαση είναι ότι δεν είμαι ποτέ σίγουρος ότι είναι ανθρωπιστική. Οι υπερασπιστές της πάντα υποδεικνύουν τις περιπτώσεις όπου μια τέτοια επέμβαση δεν συνέβη, όπως είναι η Ρουάντα. Αλλά ποτέ δεν εξετάζουν τις περιπτώσεις όπου συνέβη. Ναι, σε σχετικά άμεσο χρόνο, μπορεί να προλάβει αυτό που διαφορετικά θα ήταν σφαγή. Όμως πιο μακροπρόθεσμα, επιτελεί το σκοπό της; Για να εμποδίσουν άμεσα τις σφαγές του Σαντάμ, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Ιράκ. Είχε αυτό αποτέλεσμα να έχουν σφαγιαστεί λιγότεροι άνθρωποι σε μια περίοδο 10 ετών; Δε φαίνεται να είναι έτσι.
Οι υπερασπιστές φαίνεται να έχουν και ένα ποσοτικό κριτήριο. Εάν μια κυβέρνηση σκοτώσει 10 διαδηλωτές, αυτό είναι ‘φυσιολογικό‘, αν και πιθανόν να αξίζει μια φραστική καταδίκη. Εάν σκοτώσει 10.000, αυτό είναι εγκληματικό και απαιτείται ανθρωπιστική επέμβαση. Πόσοι άνθρωποι πρέπει να σκοτωθούν πριν αυτό που είναι φυσιολογικό γίνει εγκληματικό; 100, 1.000;
Σήμερα, οι Δυτικές δυνάμεις έχουν ξεκινήσει έναν Λιβυκό πόλεμο, με ένα αβέβαιο αποτέλεσμα. Πιθανόν θα είναι ένα τέλμα. Έχει επιτύχει στο να αποσπάσει την προσοχή του κόσμου από την συνεχιζόμενη Αραβική εξέγερση; Πιθανόν. Δεν ξέρουμε ακόμη. Θα επιτύχει να διώξει τον Καντάφι; Πιθανόν. Δεν ξέρουμε ακόμη. Εάν ο Καντάφι φύγει, τι θα τον διαδεχθεί; Ακόμη και οι εκπρόσωποι των ΗΠΑ ανησυχούν για την πιθανότητα να αντικατασταθεί είτε από τους παλιόφιλούς του ή από την Αλ Κάιντα, ή και από τα δύο.
Η στρατιωτική δράση των ΗΠΑ στη Λιβύη είναι ένα λάθος, ακόμη και από την περιορισμένη οπτική γωνία των ΗΠΑ, και ακόμα και από την οπτική γωνία του ανθρωπισμού. Δε θα λήξει σύντομα. Ο πρόεδρος Ομπάμα εξήγησε τις πράξεις του με έναν πολύ μπλεγμένο, δυσδιάκριτο τρόπο. Αυτό που βασικά είπε είναι ότι εάν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, κρίνοντας προσεκτικά, θεωρήσει μια επέμβαση προς το συμφέρον των ΗΠΑ και το κόσμου, μπορεί και πρέπει να την κάνει. Δεν αμφιβάλω ότι πήρε την απόφασή του μετά από πολύ σκέψη. Αλλά αυτό δεν αρκεί. Είναι μια απαίσια, απειλητική και τελικά αυτοαναιρούμενη δήλωση.
Στο εν τω μεταξύ, η μεγαλύτερη ελπίδα για όλους είναι ότι η δεύτερη Αραβική εξέγερση θα ανανεώσει τις δυνάμεις της- κάτι που ίσως είναι δύσκολα επιτεύξιμο τώρα- και θα ταρακουνήσει πρώτους απ’ όλους τους Σαουδάραβες.

[Copyright by Immanuel Wallerstein, distributed by Agence Global. For rights and permissions, including translations and posting to non-commercial sites, and contact: rights@agenceglobal.com, 1.336.686.9002 or 1.336.286.6606. Permission is granted to download, forward electronically, or e-mail to others, provided the essay remains intact and the copyright note is displayed. To contact author, write: immanuel.wallerstein@yale.edu.

These commentaries, published twice monthly, are intended to be reflections on the contemporary world scene, as seen from the perspective not of the immediate headlines but of the long term.]

Advertisements
Σχόλια
  1. Ο/Η kseeath λέει:

    Λιβύη: Παραμύθια, ιμπεριαλιστική επέμβαση και η αριστερά του ΟΗΕ και της χαλιμάς
    Σχεδόν από την 3η μέρα της εξέγερσης που ξεκίνησε με τη “μέρα οργής” στις 17 Φλεβάρη, τα ΜΜΕ μετέδιδαν “πληροφορίες” πάντα “ανεπιβεβαίωτες”, ότι στη Λιβύη γίνεται ανθρωποσφαγή. Οι καθεστωτικές δυνάμεις φέρονταν ενίοτε να βομβαρδίζουν όχι μόνο τη Βεγγάζη που είχε περάσει στα χέρια των αντικαθεστωτικών, αλλά ακόμα και την Τρίπολη (!!!) παρά που εκεί σε καμία περίπτωση δεν αμφισβητήθηκε η κυριαρχία τους. Τα σενάρια τρόμου ενισχύθηκαν με την είδηση ότι στο πλευρό του Καντάφι μάχονται αιμοσταγείς μισθοφόροι από την Αφρική και χώρες της ανατολικής Ευρώπης με ασύλληπτα μεροκάματα της τάξης των 2000 ευρώ τη μέρα, έτοιμοι να πνίξουν σε ένα λουτρό αίματος αθώους άμαχους, οι οποίοι εκτός από εναέριους βομβαρδισμούς, δέχονται αδιακρίτως και τα πυρά ελεύθερων σκοπευτών. Με τις ειδήσεις αυτές στήθηκε ένα “σκηνικό ανθρωπιστικής κρίσης, που σε κάθε περίπτωση δικαιολογεί μια διεθνή επέμβαση προκειμένου να σωθούν εκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι που βρίσκονται στο έλεος ενός τρελού δικτάτορα και των μισθοφόρων του”. ανάγνωση του υπολοίπου »

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s